English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
چارەسەركردنی‮ ‬كێشەی‮ ‬كورد بۆ ئێوەی‮ ‬عەرەب گرنگترە
2019-01-20 [01:47 AM]

نووسینی: د‮. ‬مەیادە نەجاڕ‮ ‬



لە ماوەی‮ ‬ئەو چەند مانگەی‮ ‬وەك نوێنەری‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستان لە پەرلەمانی‮ ‬عێراق كار دەكەم،‮ ‬چەند جارێك لەگەڵ پەرلەمانتاری‮ ‬عەرەبی‮ ‬دیبەتی‮ ‬هێمنانەمان ئەنجامداوە و سەبارەت بە چارەسەری‮ ‬كێشەی‮ ‬كورد لە عێراقدا ئەو پرسیارەم ئاراستە كردوون،‮ ‬ئایا چارەسەری‮ ‬كێشەی‮ ‬كورد چەند بۆ خەڵكی‮ ‬كوردستان گرنگە،‮ ‬چەند هێندە زیاتر بۆ ئێوەی‮ ‬عەرەبی‮ ‬عێراق گرنگتر نییە؟ بیگومان وەڵامدانەوەی‮ ‬ئەم پرسیارە لە سەرەتادا لە لایەن پەرلەمانتارانی‮ ‬عەرەبەوە جۆرێك لە سەرسووڕمانی‮ ‬پێوە دیار بوو،‮ ‬یان لە وەڵامەكانیاندا پێیان دەگوتم،‮ ‬سەقفی‮ ‬داواكارییەكانی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستان زۆر بەرزە و ئێوە دەتانەوێت عێراق دابەش بكەن و ببنە دەوڵەتێكی‮ ‬سەربەخۆ،‮ ‬ئەمەش مانای‮ ‬ئەوەیە عێراق نامێنێت‮. ‬

لەسەر ئەم بنەمایە پرسیارێكی‮ ‬دیكەم ئاراستە كردن و پێم گوتن‮: ‬باشە ئەگەر ئێوە ئەوەندە پەرۆشی‮ ‬مانەوەی‮ ‬عێراق و‮ ‬یەكپارچەیی‮ ‬خاكەكەین،‮ ‬كارێك بكەن ئێمەش خۆمان بە عێراقی‮ ‬بزانین و هەوڵ نەدەین لە عێراق جیابینەوە؟ وەڵامی‮ ‬ئەوان بۆ ئەم پرسیارە ئەوەبوو،‮ ‬ئەی‮ ‬ئەوەنییە لە دەستووری‮ ‬عێراقدا ئێوە خاوەنی‮ ‬هەرێمێكی‮ ‬فیدرالین و سەرباری‮ ‬ئەوەش ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی‮ ‬ئەنجام دەدەن‮. ‬لە وەڵامی‮ ‬ئەمەدا پێیانم گوت،‮ ‬كێشەی‮ ‬سەرەكی‮ ‬ئێوە ئەوەیە بڕواتان بە مەنۆلۆگ هەیە دیالۆگ،‮ ‬ئەمەش بەو مانایەی‮ ‬ئەگەر ئێوە زەمینەی‮ ‬لیكتێگەیشتن لەگەڵ گەلی‮ ‬كوردستان دروستبكەن و چاوێك بە مێژووی‮ ‬بزووتنەوەی‮ ‬رزگاریخوازیی‮ ‬كوردستاندا بگێڕن،‮ ‬ئەوا ئەو راستییەتان بۆ دەردەكەوێت كە هەر لەگەڵ دەستپێكی‮ ‬شۆڕشی‮ ‬كوردستان لە ساڵی1943 ‮ ‬لەسەر دەستی‮ ‬رابەری‮ ‬نەتەوەییمان مستەفا بارزانی،‮ ‬ئەوەی‮ ‬فێركردووین كە ئێمە كێشەمان لەگەڵ گەلی‮ ‬عەرەب لە عێراقدا نییە،‮ ‬بەڵكو كێشەمان لەگەڵ ئەو رژێمانەیە كە كورد و عەرەب پێكەوە‮ ‬دەچەوسێننەوە و پێكەوە بە كوشتیان دەدات و سەروەت و سامانی‮ ‬عێراقیش لە شەڕێكی‮ ‬بێ كۆتایی‮ ‬و بێ ئامانجدا بەفێڕۆ دەدات‮. 

لێرەوە ئەگەر بە قووڵایی‮ ‬سەیری‮ ‬میژووی‮ ‬سەد ساڵی‮ ‬رابردووی‮ ‬عێراق بكەین هەر لە مەلیك فەیسەڵەوە تا دەگاتە كابینەكەی‮ ‬د.حەیدەر عەبادی،‮ ‬هەموویان رێگەچارەی‮ ‬هێزیان بۆ تێكشكاندنی‮ ‬خەڵكی‮ ‬كوردستان بەكارهێناوە،‮ ‬لە هەمان كاتدا نەشیانتوانیوە بچووكترین خزمەتگوزاری‮ ‬بۆ شارە عەرەبییەكانی‮ ‬عێراقیش دابینبكەن،‮ ‬لەمەش زیاتر ئێستا گەورەترین كێشەی‮ ‬شارێكی‮ ‬وەك بەسرا كە دووەمین گەورەترین شاری‮ ‬عێراقە و دەوڵەمەندترین شاری‮ ‬جیهانە لە سامانی‮ ‬سرووشتی‮ ‬و تاكە رێڕەوی‮ ‬دەریایی‮ ‬عێراقە و خاوەنی‮ ‬دووبەندەری‮ ‬زۆر گەورەیە،‮ ‬بەڵام ئێستا ئەم شارە لە ئاوی‮ ‬خواردنەوەی‮ ‬پاك بێ بەشە،‮ ‬لە هەبوونی‮ ‬خزمەتگوزاری‮ ‬سەرەكی‮ ‬بێ بەشە،‮ ‬بۆیە ئەگەر ئەو پرسیارە لە خۆتان بكەن،‮ ‬ئایا‮ ‬چارەسەركردنی‮ ‬كێشەی‮ ‬ئاوی‮ ‬خواردنەوەی‮ ‬پاك و دابینكردنی‮ ‬خزمەتگوزارییە سەرەكییەكان‮ ‬بۆ شارێكی‮ ‬وەك بەسرا چەندە؟ ئەوا وەك هاوینی‮ ‬رابردوو لیژنەیەكی‮ ‬پەرلەمانی‮ ‬عێراق خەمڵاندنی‮ ‬بۆ كردووە نزیكەی3 ‮ ‬ترلیۆن دینارە كە دەكاتە نزیكەی2.5 ‮ ‬ملیار دۆلار،‮ ‬لە بەرامبەر ئەمەدا ئەگەر لەوە گەڕێن كە رۆژانە بەسرا زیاتر لە3 ‮ ‬ملیۆن بەرمیل نەوت هەناردە دەكات و،‮ ‬تەنیا پارەی‮ ‬پترۆدۆلاری‮ ‬بۆ سەرف بكرێت،‮ ‬ئایا بەسرا هیچ كێشەیەكی‮ ‬ئاوی‮ ‬خواردنەوە و خزمەتگوزاریی‮ ‬سەرەكی‮ ‬دەبێت؟ بێگومان نەخێر،‮ ‬بەڵام بۆ حكوومەتەكانی‮ ‬پێشووی‮ ‬عێراق نەیانتوانیوە پارەی‮ ‬پێویست بۆ دووبارە بونیادنانەوەی‮ ‬ژێرخانی‮ ‬خزمەتگوزارییەكانی‮ ‬هەموو عێراق دابینبكەن؟

بێگومان وەڵامەكەی‮ ‬ئاسانە،‮ ‬بەڵام گرنگ ئەوەیە بە سنگفراوانی‮ ‬وەری‮ ‬بگرن و دان بە هەڵەی‮ ‬رابردوودا بنێن،‮ ‬ئەویش ئەوەیە،‮ ‬بە دریژایی100 ‮ ‬ساڵی‮ ‬رابردوو هەر كەس و لایەنێك حكومڕانی‮ ‬كردبێت،‮ ‬خۆی‮ ‬بە عێراقی‮ ‬نەزانیوە،‮ ‬بەڵكو هەوڵی‮ ‬داواوە عێراق وەك كاڵایەك بۆ بەرژەوەندی‮ ‬خۆی‮ ‬بەكار بهێنێت،‮ ‬ئەمەش بەو مانایەی‮ ‬هەوڵیداوە لە كاتێكدا‮ ‬سوننە لە حكومڕانیدا بووە،‮ ‬لە بری‮ ‬ئەوەی‮ ‬هەوڵبدات جیاوازییە ئایینی‮ ‬و نەتەوەییەكانی‮ ‬عێراق بپارێزێت،‮ ‬هەوڵیدا لە ژێر پەردەی‮ ‬قەومیەی‮ ‬عەرەبی‮ ‬دژایەتی‮ ‬كوردستان بكات و ناسنامەی‮ ‬مەزهەبی‮ ‬عەرەبی‮ ‬شیعە بسڕێتەوە،‮ ‬لە دوای‮ ‬ساڵی‮ ‬2003شەوە كە عەرەبی‮ ‬شیعە حكومڕانی‮ ‬كردووە،‮ ‬لە بری‮ ‬ئەوەی‮ ‬هەوڵبدات هەڵەكانی‮ ‬حكومڕانی100 ‮ ‬ساڵی‮ ‬رابردوو هەموو حكوومەتە‮ ‬یەك لە دواییەكانی‮ ‬عێراق راستبكاتەوە،‮ ‬كەچی‮ ‬بەداخەوە هەوڵیداوە تۆڵەی‮ ‬رابردوو بكاتەوە و هەمان هەڵەكانی‮ ‬حكوومەتەكانی‮ ‬پێشوو دووبارە بكاتەوە،‮ ‬هەر بۆ نموونە فاكتەری‮ ‬سەرەكی‮ ‬سەرهەڵدانی‮ ‬رێكخراوێكی‮ ‬تیرۆریستی‮ ‬وەك داعش،‮ ‬سیاسەتی‮ ‬هەڵەی‮ ‬حكومڕانی‮ ‬حكوومەتی‮ ‬عێراق بووە،‮ ‬سەرنج بدەن لە ساڵانی‮ ‬2006‮-‬2008‮ ‬عەرەبی‮ ‬سوننەی‮ ‬عێراق خۆیان هێزەكانی‮ ‬سەحوەیان پێكهێنان و رێكخراوی‮ ‬قاعیدەیان تێكشكاند،‮ ‬پرسیاری‮ ‬گرنگ ئەوەیە ئەی‮ ‬بۆچی‮ ‬لە ساڵی2014 ‮ ‬بەشێكی‮ ‬زۆری‮ ‬عەرەبی‮ ‬سوننە پێشوازیان‮ ‬لە داعش كرد‮ ‬،‮ ‬لێرەدا دیسان ئەگەر ئەو پرسیارە لە خۆمان بكەین‮ ‬،‮ ‬ئایا دەوڵەتی‮ ‬عێراق لە دوای‮ ‬سەرهەڵدانی‮ ‬داعش چەند زیانی‮ ‬لێكەوتووە،‮ ‬بێگومان تەنیا ئەو چاكیانەی‮ ‬لەلایەن سوپای‮ ‬عێراقەوە بۆ داعش بە جێهێڵران بایی‮ ‬22‮-‬25‮ ‬ملیار دۆلار بووە،‮ ‬لە ماوەی3 ‮ ‬ساڵی‮ ‬شەڕی‮ ‬دژی‮ ‬داعشدا لانی‮ ‬كەم‮ ‬100-200 ملیار دۆلار خەرجی‮ ‬شەڕەكە بووە‮ ‬،‮ ‬لە بەرامبەر ئەمەدا ئەگەر لە خۆمان بپرسین ئایا ئەڵمانیا‮ ‬یان فەڕەنسای‮ ‬دوای‮ ‬شەڕی‮ ‬دووەمی‮ ‬جیهانی‮ ‬بە چەند دووبارە بونیادنراوە،‮ ‬ئەوا بەپێی‮ ‬ئەو پارەی‮ ‬لە پلانی‮ ‬مارشاڵ بۆیان تەرخانكراوە،‮ ‬ناگاتە تەنیان ئەو پارەی‮ ‬كە لە ماوەی3 ‮ ‬ساڵی‮ ‬شەڕی‮ ‬دژی‮ ‬داعش بە فیڕۆ دراوە‮.‬

لە دوای‮ ‬تەواوبوونی‮ ‬شەڕی‮ ‬دژی‮ ‬داعش‮ ‬،‮ ‬ئێمە وەك گەلی‮ ‬كوردستان لەو بڕوایەدا بووین كە حكوومەتی‮ ‬عەبادی‮ ‬پەندی‮ ‬لە میژوو و لە كارەساتی‮ ‬شەڕ‮ ‬وەرگرتووە،‮ ‬بۆیە ئێمە رای‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستانمان وەرگرت بۆ ئەوەی‮ ‬لەگەڵ حكوومەتی‮ ‬عەبادی‮ ‬بە دیالۆگ كێشەكانی‮ ‬نێوان كوردستان و بەغدا چارەسەر بكەین،‮ ‬بەڵام لە بری‮ ‬زەمینەخۆشكردن بۆ دیالۆگ،‮ ‬حكوومەتی‮ ‬عەبادی‮ ‬هێرشی‮ ‬سەربازی‮ ‬كردە سەر كوردستان،‮ ‬پرسیار لێرەدا ئەوەیە عەبادی‮ ‬خۆشحاڵبوو بەوەی‮ ‬ئیرادەی‮ ‬بەشێك لە گەلەكەی‮ ‬خۆی‮ ‬تێكبشكێنێت،‮ ‬بەڵام نەیزانی‮ ‬زەنگاوێكی‮ ‬دیكە بۆ خۆی‮ ‬دروستدەكات و توانای‮ ‬ئەوەی‮ ‬نابێت ئاوی‮ ‬خواردنەوە بۆ شارەكانی‮ ‬دیكەی‮ ‬عێراق دابینبكات‮. 

لە ئێستادا كە ژینگەیەكی‮ ‬تازەی‮ ‬سیاسی‮ ‬لە عێراقدا هاتووەتە ئاراوە،‮ ‬زۆر گرنگە لەم خولەی‮ ‬پەرلەمان دیبەتەكان بەوشێوەیە بەرێوە بچن،‮ ‬كە بەرژەوەندی‮ ‬تەواوی‮ ‬عێراق لەبەر چاو بگێرێت و حكوومەت و پەرلەمان عێراقییەتی‮ ‬خۆی‮ ‬بسەلمێنێت،‮ ‬ئینجا داوای‮ ‬عێراقیبوون لە كوردستان بكات‮.‬





ئەم هەواڵە 1486جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
شێرەکانیش یاری تۆپی پێ دەکەن
رووداوێكی سەیر پڵنگێك راوی سەگێك لەبەردەم دەرگای ماڵێك دەكات
ئاسكێك ده‌چێته‌ ناو سه‌رتاشخانه‌یه‌ك، ترس دروست ده‌كات
پشیله‌یه‌ك چۆن رێگری له‌ مارێك ده‌كات هه‌ڵبێت
بە ڤیدیۆ.. كاره‌ سه‌خت و نایابه‌كانى چه‌ند كرێكارێك
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad