English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
تێگەیشتنێک لە جوڵە سێگۆشەییەکانی ئەمەریکا لە ئەنبارەوە بەرە و بەغدا تا کەرکووک و دیالە
2020-01-26 [03:25 AM]

نووسینی: تەنیا کوردی


 

بەشێک لە سەرکردە سیاسییەکانی بەغدا لەنێو چەقی ئەو یارییەدان کە ئەمەریکا لە ناوچەکە دەستی پێکردوون، چونکە قەبارەی یارییەکە زۆر لەوان گەورەترە، وەک ساڵێکیش بەرلەمڕۆ گوتمان کە دابشبوونی شیعە لە شەقامی عێراقدا بەرەو دوو بەرە چاوەڕوانکراوە و ئەمەی دەیبینن لە مەیدانی تەحریر نمونەیەکی زیندووە، لە دوای بەهێزبوونی پێگەی حەشدی شەعبی، عێراق یارییەکی لەگەڵ ئەمەریکا کرد کە بەڕووی کارتی شەقامەوە نفووزی ئەمەریکا لە عێراق بە تەواوی پاشەکشە پێبکات، بەڵام حەشدی شەعبی نەیتوانی تەواو خاوەنی شەقامی شیعە بێ، چونکە جموجۆڵی شەقامی شیعەی ئەمەریکایی لە ناسرییەوە تا شارەکانی دیکەی شیعە نشین گەورەترین بەربەستیان لەبەردەم حەشدی شەعبی دروستکردوون، ئـەمەریکییەکان لە دوای کوشتنی قاسم سلێمانی کە لە پێشوودا ئاماژەمان بە سیناریۆکە کرد، هاوکات سەرقاڵبوونی عێراق وەک قاعیدەی سیاسی شیعە بە وەدەرنانی ئەمەریکا لە رێگەی کارتی یاسایی پەرلەمان کە ئەمەش لە رابردوو بەرلە روودانی باسمان کردبوو، دەستی ئەمەریکای بەشێوەیەک کردەوە کە لە ژێرەوە جومگە هەستیارەکانی عێراقی داگیر کرد..رێک ئەم بابەتەمان لە ساڵی رابردوو باسکرد کە جوڵەیەکی ئەمەریکایی لە ئەنبارەوە هەیە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی عێراق.

 ئێستا ئەمەریکییەکان بە جوڵەی سێگۆشەیی سنووری لە نێوخۆی عێراقدا دەستیان  بە جموجۆڵێ سەربازی و دروستکردنی بنکەی سەربازیی کرد، بەشێوەیەک لە ئەنبار کە چاوی مێدیای لەسەر نییە، بەم بنکە سەربازیانە ئەمەریکا کۆنتڕۆڵی سنووری عێراق دەکات لە سنووری ئەنبار کە عێراق لەو پارێزگایە دراوسێی ئوردن و سعودیاو سووریایە، لە عومقیشەوە سێگۆشەیەکی دیکە ئەمەریکا لە نەخشەیەتی تا بەغدا دێ، لەوێ دەگاتە دیالە کە کەرکووک و مووسڵ دادەبڕێنێ لە نفووزی شیعەی سیاسی ئێرانی، هاوکات لە سێگۆشەی سێیەمدا لە کەرکووک بۆ مووسڵ و رەبیعەو ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم کە عێراق لەوێ دراوسێی تورکیا و سووریایشە دادەبڕێنێ لە شیعەی سیاسی ئێرانی، بەم شێوەیە دەوڵەتی عێراقی فیدراڵ لەرووی جیوگرافیای نفووزەوە ئێران و شیعەی سیاسی هیچ کاریگەرییەکی بەسەرەوە نامێنێ و، جیوگرافیای کورد و سوونە دەخاتە نێو یەک پاکێج کە سنوورەکەی بەدەم تورکیا و سووریا و ئوردن و سعوودیە دەکرێنەوە، بە تەواوی لە جیوگرافیای سونە و کورددا دەسەڵاتی شیعەی سیاسی ئێرانی نامێنێ و، نفووزی ئێران لەو ناوچانە لاواز دەبن، هاوکات لە سێگۆشەی چوارەمدا درێژبوونەوەی سنووری نفووزی سەربازی ئەمەریکا لە کەرکووک بۆ هەڵەبجە بە دروستکردنی بنکەیەکی سەربازی بە تەواوی دەستی ئێران لە ناوچەکە کورت دەکاتەوە.
ئامانجی ئەم پڕۆژەیە بۆ تەکمیلەی هێڵی وزەیە کە ئەمەریکا لە تێپەڕاندنی نەوت و گازی ناوچەکە بە رێککەوتن لەگەڵ رووسیا دەتوانێ دەروازەی نوێی وزە لە ناوچەکە بکاتەوە چ بۆ ئوردن بێ، یانیش سووریا لەگەڵ ئەوەی دەروازەی تورکیایش هەیە، ئەم پڕۆژەیە ئەگەر جێبەجێ بکرێ، دەبێ سوونەکان ببنە هەرێمێک بە سپۆنسەری کورد، بەم شێوەیە شەرعیەت بە مانەوەی ئەمەریکا دەدەن لەگەڵ کورددا دەبنە دوو هەرێمی بەهێز لە نێو عێراقی فیدراڵدا کە شیعەی سیاسی ناتوانێ کۆنتڕۆڵی عێراقی لە دەستبێ و، بەغدا پایتەختێکی هاوبەش و عێراقێکی فیدراڵی لامەرکەزی دروست دەبێ.

لە ئێستادا کە ئەم مەترسییە هەستی پێکراوە بە خێرایی موقتەدا سەدر پاشەکشەی لە خۆپیشاندانی ئێستا کرد و، بواری کاراکردنەوەی حکوومەت خێرا دەکەن و دوێنیش پەیامێکی بەغدا گەیشتە هەولێر کە چ بەمانەوەی عادل عەبدولمەهدی یانیش دانانی سەرۆکوەزیرانێکی تر، ئەمان دەیانەوێ پێشمەرگە ببیتە بەشیک لە سیستەمی بەرگری عێراقی فیدراڵ و بگەڕێتەوە بۆ کەرکووک و ناوچەکانی دی، بەڵام کورد لە ئێستادا بە سایکۆلۆژیەتێکی جێگیر سەیری ئەم شانۆیە دەکات کە پێشوەختە دەزانێ براوەی گەمەکە دەبێ.

ئێستا شەقامی شیعەی ئینتما ئەمەریکایی لە جوڵە نەوەستاوە و تادێ قەبارەی شیعەی سیاسی ئێرانی بەرەو لاوازی دەچێ، بۆیە شیعەی سیاسی ئێرانی دەیانەوێ لە رێگەی حکوومەتەوە سازش بکەن بۆ مانەوەی ئەمەریکا لە عێراق، چونکە تا ئەوان سەرقاڵی وەدەرنانی ئەمەریکا دەبن لە ساڵێکدا ئەمەریکا تەواوی جیوگرافیای شیعەی ئینتما ئێرانی، لە سوونە و کورد دادەبڕێنێ و هەرێمێک بۆ سوونە دروست دەکات و ئەمەش دەبێتە گورزێکی کاریگەر کە بەر شیعەی سیاسی ئینتما ئێرانی دەکەوێ.
 بۆیە لە ئێستادا گفتوگۆیەکی نهێنی دەستپێکراوە تا ئەمەریکا لەو پڕۆژەیە پەشیمان بێتەوە و ئەوان رازین کە ئەمەریکا بمێنێتەوە بە مەرجێک دەست بۆ ئەم پڕۆژەیە درێژ نەکات کە بە پێچەوانەی هیلالی شیعەیە کە ئەم پڕۆژەیە گەورەترین خەونی قاسم سلێمانی و حەسەن نەسڕوڵڵا و خواستی ئێران بوو بەڵام پڕۆژەکە لەبار چوو، ئێستا پڕۆژەیەکی نوێی هاتووەتە ئاراوە و ئەم پڕۆژەیە ئەگەر بەردەوامی هەبێ، ئەوا چارەنووسی شیعەی سیاسی ئێران لە عێراقدا دەخرێتە مەترسییەوە کە ئەمیش ئەم پڕۆژەیە بوو کە دابڕانی نفووزی شیعەی سیاسی ئینتما ئێرانی لە جیوگرافیای کورد و سوونە، کە ئەمەریکا جوڵەی بۆ کردووە.

سەبارەت بە نەوتی کەرکووکیش، ئێستا کۆمپانیایەکی ئەمەریکایی و رۆسنەفت و کۆمپانیایەکی چینی چاویان بڕیوەتە سەر نەوتی کەرکووک، ئەگەر ئەمەریکا تاکلایەنە بڕیاربدات ئەوا ئێکسۆن مۆبیل یان کۆمپانیایەکی دیکەی ئەمەریکایی دێ، ئەگەر هاوبەشی هەبێ، لەگەڵ بەریتانیا و ئەمەریکا و رووسیا، ئەوا رۆسنەفت باشترینە، چونکە ٢٠%ی پشکەکانی رۆسنەفت هی بی پی بەریتانیاییە و هاوکات ٢٩%ی رۆسنەفت هی ئەمەریکایە، لەگەڵ ئەوەی ٥١%ی هی رووسەکانە.  بە تەکید چ لە جێبەجێکردنی پڕۆژەکەی ئەمەریکا، یانیش پاشگەزبوونەوەی ئەمەریکا لەم پڕۆژەیە، پێشمەرگە شوێنێ لە ناوچە کوردستانییەکانە، چونکە بەبێ بوونی پێشمەرگە نە دەوڵەتی عێراق پارێزگاری لە ناوچەکە پێدەکرێ، نە ئەمەریکایش دەتوانێ بەو ئارامییە لەوێ پڕۆژەکەی جێبەجێ بکات. بۆیە کورد بەرچاوی زۆر روونە و دەزانێ ئیدی چۆن لەگەڵ رووداوەکان مامەڵە دەکات.





ئەم هەواڵە 313جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
باران بارین و لافاوی شاری دوبەی
شێرەکانیش یاری تۆپی پێ دەکەن
رووداوێكی سەیر پڵنگێك راوی سەگێك لەبەردەم دەرگای ماڵێك دەكات
ئاسكێك ده‌چێته‌ ناو سه‌رتاشخانه‌یه‌ك، ترس دروست ده‌كات
پشیله‌یه‌ك چۆن رێگری له‌ مارێك ده‌كات هه‌ڵبێت
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad