English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
نیگەرانیا دروستبوونا بارگڕژیان ژ ئەگەرێ کێمبوونا بھایێ پەتروڵێ
2020-04-28 [03:29 AM]

نڤیسینا: پاوان تەتەر نێروەیی


تێکەلبوونا کێمبوونا بھایێ پەتروڵێ و قەیرانا کوڤید-۱۹ یا ب ڤایروسا کورونایێ دھێتە نیاسین دەنگو باسێن نەیێن دلخوشکەرن ژ بو وان وەلاتان کو ب تەمامی پشتبەستیێ داھاتێ نەفتێنە و زوربەیا ڤان وەلاتان ژی وەلاتێن روژھەلاتا ناڤەراستن. ھەڕەشەیا زێدەبوونا بێکاریێ و دروستبوونا ناسەقامگیریا سیاسی وەکە عەورەکێ تاڕی لسەر ڤان ناوچەیان دیارە. گلوبالیزێشن ئانکو جیھانگیری ئەو چەندەیە کو ئەڤ جیھانا مەزن بچوک کریە و بویە ئەگەڕێ دروستبوون و کارتێکرنێ لسەر گوھرینا ئەدایێ حکومەت و ھاوولاتیێن جیھانێ د قادێن ژیانێدا. ھەر ئەڤ چەندە بوویە ئەگەرێ ھندێ کو زەحمەتیەک دروست ببیت تاکو سنورێ دناڤبەرا ئاسایێشا نیشتیمانی و ئاسایێشا نیڤدەوولەتی بھێتە دروستکرن و ل ھەڤدوو بھێنە جوداکرن. گلوبالیزێشن بوویە ئەو ھێز یا جیھان د ھەمی بوارێن ژیانێدا ب تایبەتی بوارێن ئابووری پێکڤە گرێدایە و بوویە ئەگەرێ ھندێ کو ھەر ھەولەکا ئابووری ب تایبەتی د رێرەوێ وێ قیاسا ئەم دگەل گونجاینە دێ یان دێبیتە ئەگەڕێ دروستبوونا شوکێ د بازاریدا و گەلەک جاران گەر ئەڤ ھەولە ژ لایێ زڵھێزێن ئابووریا جیھانێبن دشێت ببنە ئەگەڕێ دارووخانێ.  

شەڕێ نرخێ پەتروڵێ دناڤبەرا سعودیە و روسیا:
شەڕێ نرخێ پەتروڵێ دەرھاوێشتەیا وێ چەندێ بوییە کو روسیا نەڤیایە ل دویف داخوازا ئوپێکێ رێژا خستنە ناڤ بازاڕا پەتروڵێ کێم بکەت تاکو رێژەیا داخوازیێ لسەر کرینا پەتروڵێ زێدەبیت ئانکو ڤەگەراندنا بالانسێ بو خستنەگەر و داخوازیێ. لێ بەلێ ھەر ئەڤ چەندە بو ئەگەڕێ ھندێ کو سعودیە ب ھێزا مەزنترین کێلگەھا پەتروڵا جیھانێ کو ئارامکوویە، بازارێن جیھانێ پڕ بکەت ژ نەفتێ و دارووخانێ د نرخێ پەتروڵێ دروستبکەت. ناوچەیێن روژھەلاتا ناڤەراست یێن بەرھەمھێنەرێن پەتروڵێ، د رەوشەکا ناڵەبار یا دەرھاوێشتەیێن کورونایێ و شەڕێ بەھایێ پەترولێ دناڤبەرا سعودیە و روسیادا دنالن. پشتی ل ھەڤھاتنەکێ دناڤبەرا وەلاتێن ئوپێک و ھەڤکارێن وێیێن ئابووری ھەڤلێکرنەکا مێژوویی دروستبوو بو کێمکرنا بەرھەمئینانا پەتروڵێ ژ بو ڤەگەراندنا بالانسا بەھایی ژ بو ھەر بەرمیلەکێ نەفتێ یێ دکەڤیتە د بازاریدا. لێ بەلێ تشتێ جھێ داخێ ئەو بوویە کو ئەڤ ھەڤلێکرنە د دەمەکێ درەنگدا دروستبوو، چونکە کورونا ببو ئەگەرێ کێمکرنا خاستێ لسەر پەتروڵێ و ئەڤ ھەڤلێکرنا ناڤھاتی نەشیا د دەمێ خودا وەکە سکرەکێ بەرامبەر ڤێ دابەزینا مێژوویا نڕخا پەتروڵێ راوەستیت.
د گوتارەکا خودا جولیێن بارنێس داسێی کو بەرپرسێ کومیتەیا روژھەلاتا ناڤەراست و باکوورێ ئەفریقایە د قادا کەنسلیا پەیوەندیێن دەرڤەی یێن ئێکەتیا ئەوروپا، ئاماژێ بوێ چەندێ دکەت کو خودێ سعودیێ ئاگاداری دەرھاوێشتەیێن شەڕێ لسەر نرخێ پاتروڵێ نەبوون. ئەڤ چەندە ڤەدگەریتەڤە بو تێکەلبوونا نرخێ پەتروڵێ دگەل قەیرانا کورونایێ کو دەرھاوێشتەیێن ڤێ چەندێ ل دەست دەرکەفتینە نەک بتنێ ل بازارێن بورسێن جیھانی شووک و چەقبەستن دروست بوویە بەلکو ژ لایێ شەھرەزایێن ئاسایێشا نیشتیمانیڤە ژی وەکە زەنگەکا مەترسیدار دھیتە تەماشەکرن. ئەڤ چەندە ڤەدگەریتەڤە بو ھندێ کو ل سات و دەمێن ھوسادا ئاراستەکرنا ھاوولاتیێن ڤان ناوچەیا ژ بو مەرامێن سیاسی دێ وەکە چەکەکێ ھوڤانە ھێتەبکارئینان.

وێرانگر:
ل مەھا بێھێت دێ کارتێکرنا داکەفتنا نرخا پەتروڵێ لسەر ئابووریا گەلەک وەلاتێن ناوچێ ھێتە دیتن. ب تایبەتی وەلاتەکێ وەکە عێراقێ کو پتڕ ژ ۹۰ ژ سەدێ بودجەیا وەلاتێ خو ژ لایێ فروشتنا پەترولێ بدەست ڤە دئینیت. ئیران کو ژ بلی ڤان دەرھاوێشتەیێن ناڤھاتی گیرودەیا سزایێن ئەمریکایە لسەر وەلاتێ وان. سعودیە و ئیمارات کو ھەردوو وەکە بەرھەمھێنەرێن مەزنێن پاترول و گازێ دھێنە تەماشەکرن دێ شێن ب پشتبەستن ب پارێ یەدەگێ خو تا رادەیەکێ بالانسا بودجێ راگرن، لێ بەلێ یا جیاواز یا ڤان ھەردوو وەلاتان دگەل ئیران و عیراقێ ئەوە کو سعودیە و ئیمارات ژ پتری ژ ٥۰ ژ سەدێ داھاتێ وان لسەر بەرھەمێن پەترولی و گازا سروشتیە و ڤان ھەردوو وەلاتان خەرجیێن گەلەک مەزنتر ژ عێراق و ئێرانێ ھەنە و ھەر ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەرێ ھندێ کو یەدەکێ پارێ ڤان وەلاتان ژی دێ چارەسەریێن کورت مەودا بن. گەر ئەڤ کریزە بەردەوام بیت دێ بیتە تەگەرەیەکا مەزن لبەرامبەر ڤان وەلاتێن ناڤھاتی و ھەروەسا بو روئیایا شازادێ جێنشین شازادە محمد بن سەلمان یا سالا ۲۰۳۰ێ کو تاکو وی دەمی سعوودیێ بکەتە وەلاتەکێ پێشکەفتی و ژچەنکێ پشت بەستن ب پەترولێ دەربینیت و ببیتە وەلاتەکێ گەشتیاری و پێشەسازی. ئەڤێ داروخانا ئابووری کو دەرھاوێشتەیا کورونایێ بووینە باندوورەکا مەزن لسەر سوپەرپاوەرێ جیھانێ ئەمریکایێ کریە کو ل ۲۷ێ مەھا ٤ێ یا ئەڤ سال رێژەیا بێکاریێ سەدێ ۱٦ تێپەرکریە کو ئەڤە زەنگەکا مەترسیدارە تایبەتی بو دونالد ترامپ چونکە ئەڤ زێدەبوونا بێکاریێ ل ناوچەیێن زورینە کوماڕی دروستبووینە کو ئەڤ ویلایەتە وەکە بەرھەمھێنەرێن پەترولا ئەمریکایێ و بڕبرەیا پشتا کوماڕیا دھێنە نیاسین.

فوکوسا ناڤخوویی:
 جھێ گومانێ نینە کو وەلاتێن بەرھەمھێنەرێن پەتروڵێ قوربانیێن ھەڕە مەزنێن کورونایێنە کو بوویە ئەگەرێ کێمکرنا خواستا لسەر پەتروڵێ. لێ بەلێ وەلاتێن وەکە ئوردن و میسر ژی دویر نابن ژ دەرھاوێشتەێن دارمانا بەھایێ پەتروڵێ چونکە ئەڤ ھەردوو وەلاتە ھاوکاریێن زورێن دارایی ژ وەلاتێن نیمچە دورگەیا عەرەبی وەردگرن، و ئەڤ چەندە دێ بیتە ئەگەرێ ھندێ کو وەلاتێن بەرھەمھێنەرێن پەتروڵێ ئێدی توانایا ھاریکاریێن دارایی نەبیت پێشکەشی ڤان ھەردوو وەلاتێن ناڤھاتی یان وەلاتێن دی بکەن وە ئەڤ چەندە ڤەدگەریتەڤە بو ھندێ کو فوکوسا ھەڕە مەزنا ھەمی وەلاتێن بەرھەمھێنەرێن پەتروڵێ لسەر چەوانیا دەربازبوونا ل ڤێ قەیرانێ و راگرتنا بالانسا ناڤخوویی بیت و چو وەلاتەک د سات و دەمێن ھوسادا ب ئەستەم دبینن ھاریکاریێن ئابووری پێشکەشی وەلاتێن دی بکەت. کارێن وەلاتێن ل روژھەلاتا ناڤەراست دێ ۲ قاد زێدە بن ژ راگرتنا ھەمی وان سەرچاوەیێن دارایی و ئابووریێن ناڤخوویی تاکو بالانسا ناڤخوویی راگرن و نەبیتە ئەگەرێ تەشەنەکرنا ناسەقامگیریا ئابووری بو ناسەقامگیریا ئەمنی و سەربازی. 

سیاسەتا شەقامی:
نیگەرانیەکا مەزن ژ لایێ حکومەتێن ڤان وەلاتێن ناڤھاتی لسەر وێ چەندێیە کو ھاوولاتیێن ڤان وەلاتان بھێنە لسەر جادەیان بو دیارکرنا نەرازیبوونێ. چونکە ئەڤ وەلاتێن ناڤھاتیێن کو زەنگین بووینە ب پەتروڵێ و دھەماندەمدا خودانێ وەلاتیێن نارازی بووینە ژ بەر نەبوونا نادادپەروەریا ئابووری و کومەلایەتی ئەڤجا د سات و دەمێن نھادا ئەڤ نەرازیبوونە دێ مەزنتر و کاریگەرتر بیت. ئەم د سەردەمەکێ گەلەک ھەستیار دەربازدبین کو چو زانیاری لسەر وێ چەندێ نینن کو ئایا تا چ دەمەکێ دێ ھاوولاتی خو ژ چونا دەرێ پارێزیت و ئایا دەربازبوون و کونترولکرنا کورونایێ دێ بیتە ئەگەرێ سەقامگیریێ؟ و ھەر ئەڤ چەندە وێ پسیارێ دروست دکەت کو ئایا تا وی دەمی دێ بازار ھاوسەنگ بیت و سەقامگیریا کومەلایەتی و ناڤخوویی یا پاراستی بیت ژ لایێ سیاسەتا شەقامی؟

ھەرێما کوردستانێ:
ئەڤ پرسێن ناڤھاتی چ ژ ھەرێما کوردستانێ دویر نینن بەلکو د پایەیا ئابووریا کوردستانێدایە ئەو ژی پشست بەستن ب فروشا پەترولێیە ژبلی وان ۲٥۰ ھزار بەرمیلێن دھێنە تەسلیمکرن ژ بو بەغدایێ ژ بو ھنارتنا شایەستەیێن دارایی. ھەر ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەرێ ھندێ کو ئەڤ دەرھاوێشتەیێن ناڤھاتی کو لسەر بەلاڤبوونا کورونایێ و دارمانا بھایێ پەتروڵێ دروستبوویی کارتێکرنەکا راستەوخوو لسەر ھەرێما کوردستانێ دکەت. ل ڤێرێ یا ھەڕە گرنگ و تا رادەیەکێ کاریگەر پەسەندکرنا یاسایا چاکسازیێیە بو زڤراندنا وی بەشە بودجەیێ کو بو فەرمانبەرێن بن دیوار دھاتە تەرخانکرن و ھەروەسا ڤەگەراندنا تا رادەیەکێ دادپەروەریێ د موچەیێن فەرمانبەراندا. یا لسەر مڵێن حکومەتا ھەرێمێ ب تایبەتی لایەنێن وەکە وەزارەتا پلاندانان و وەزارەتا ئابووریێ ئەوە کو زێدەکرن و بەرفرەھکرنا وان سێکتەران کو بشێن کارتێکرنا پەتروڵێ لسەر بوجەیا ھەرێما کوردستانێ کێمتر بکەن. ھەناردەیا ھەرێما کوردستانێ پێویستی ب وێ چەندێ ھەیە کو پێکھاتەیەکا زێدەتڕ ھەبیت تاکو د سات و دەمێن ھەستیار و دگەل بازار و ھەر گورانکاریەکا جیھانی پتڕ ئامادەیی خو گونجاندنێ بین، چونکە نھا پەتروڵ وەکە تاکە داھات و ھەناردێ مە و دارووخانا بھایێ وێ چو ئالتەرناتیڤێن د دەستێن ھەرێمێدا نەھێلانە و تنێ لێدانا زەنگا سەر ژ نویی دامەزراندنا ئابووریا ھەرێما کوردستانێ یە بو ئابووریەکا سەرچاوەیێن جیاواز. دەرکرنا یاسایەکێ ل پەرلەمانێ کوردستانێ ژ بو سنوردارکرنا وان پەرلەمانتاران کو دژی بەرژەوەندیێن نەتەوەیی ل بەغدا کار دکەن وەکە داخوازکرنا راگرتنا ھنارتنا بەشە بودجەیێ ژ بەغدایێ چونکە چ گرێدانا ڤان جورە کارکرنا ب جیاوازیا ئایدلووژی نینە گەر خیانەتا نیشتیمانی نەبیت. حکومەتا ھەرێمێ کارەکێ جدی کریە و ھەمی ھەول و کوشێش داینە ب تایبەتی سەروکێ حکومەتا ھەرێما کوردستانێ کو پێگیریەکا باش کریە لسەر کێمکرنا خەرجیێن حکومەتێ، زێدەکرنا داھاتێ ناڤخوویی و دووبارە دەستبکاربوونا پروژێن ل کارکەفتی، لێ بەلێ کریزا کورونایێ و نھا داکەفتنا نرخێ پەتروڵێ کارتێکرن لسەر ڤێ چەندێ کریە و ھەر لڤێرێ ھندەک لایەنێن سیاسی ل شوینا بھەڤرا کارکرنێ ھەولا وێ چەندێ ددەن تاکو ڤێ کریزا جیھانی وەکە کارتەکا فشار بکاربینن و ھەر ئەڤ چەندە دبیتە دیارکرنا ھندێ کو ئاستێ ھەلگرتنا بەرپرسیارەتیا نەتەوەیی ژ لایێ ڤان تاقمێن بناڤ سیاسی چ بەھایێ خو نینە بەرامبەر وەرگرتنا چەند خالێن حزبی، ئابووری ژ لایێ بەغدا یان وەلاتەکێ دیارێ ناوچێ. ل داویێ ئاکتیڤکرنا دامودەزگەھێن رەوشەنبیری و راگەھاندنێ بو بەلاڤکرن و بھێزکرنا پرس و ھزرێن نەتەوەیی کو چ گەنجەک یان ھاوولاتیەکێ کورد نەکەڤیتە داڤا ھاندانەکا دەرەکی ژ بو کارکرن یان تێکدانا ئاسایێشا نیشتیمانی چونکە د دەم و ساتێن نھا ھەستیاریا ڤی بابەتی گرنگە بھێتە بەرچاڤ وەرگرتن. چونکە د دەمێن ھوسا ھەستیار دا ھەمی وەلاتەکێ ناوچێ و جیھانی سەرقالێ ئاریشێن ناڤخوویێن وەلاتێن خوونە و پاراستنا سەقامگیری یا کومەلایەتی و سیاسی د دەستێ وەلاتیان دایە ئەڤجا کارکرنا ب ھەڤرا، بەلاڤکرنا پەیامێن ئێکرێزیێ و بەرزراگرتنا ھەستێ بەرپرسیارەتیێ ئەرکێ ھەڕە پێشینەیێ ھاوولاتیانە ب تایبەتی چینێ گەنجان.





ئەم هەواڵە 1663جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
باران بارین و لافاوی شاری دوبەی
شێرەکانیش یاری تۆپی پێ دەکەن
رووداوێكی سەیر پڵنگێك راوی سەگێك لەبەردەم دەرگای ماڵێك دەكات
ئاسكێك ده‌چێته‌ ناو سه‌رتاشخانه‌یه‌ك، ترس دروست ده‌كات
پشیله‌یه‌ك چۆن رێگری له‌ مارێك ده‌كات هه‌ڵبێت
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad